ORGANIZACJA TERYTORIALNA I POLITYCZNA
POWIATU SANOCKIEGO
pod zaborem austriackim
i w okresie międzywojennym


       W wyniku I rozbioru Rzeczypospolitej w granicach monarchii habsburskiej znalazła się południowa część województwa krakowskiego, województwo sandomierskie oraz ruskie. Był to obszar 83 tys. km2, zamieszkiwany przez 2 mln 650 tys. osób. Tereny te otrzymały wówczas nazwę Galicji i Lodomerii.
       Austria nie wzięła udziału w II rozbiorze Polski, ponieważ toczyła w tym czasie wojnę z Francją. Natomiast w wyniku III rozbioru weszła ona w posiadanie Małopolski, ograniczonej rzeką Pilicą z jednej strony a Bugiem z drugiej. Pod panowanie dworu wiedeńskiego przeszła poza tym część Podlasia i Mazowsza. Łączna powierzchnia zagrabionych ziem wyniosła 47 tys. km
2, zamieszkałych przez 1,5 mln osób.
       Tereny, które zostały przyłączone do monarchii habsburskiej w roku 1772, były określane mianem Galicji Wschodniej lub Starej, natomiast ziemie zaboru III to Galicja Zachodnia lub Nowa.
   Gubernium Krajowe dla Galicji Wschodniej zostało zorganizowane w roku 1772. Natomiast Galicją Zachodnią zarządzał Komisarz Pełnomocny, a następnie Zachodniogalicyjska Nadworna Komisja Urządzająca. Zmiany nastąpiły w roku 1797. Wówczas to zostało powołane odrębne Gubernium Krajowe dla Galicji Zachodniej z siedzibą w Krakowie. Funkcjonowało do roku 1803, kiedy to obie prowincje zostały podporządkowane zwierzchnictwu Gubernium Lwowskiego.
       Już w roku 1772 Galicja została podzielona na sześć cyrkułów, które odpowiadały polskim województwom. Te z kolei podzielono na 59 dystryktów – powiatów. Ten podział administracyjny nie przetrwał jednak zbyt długo. Powodem kolejnych zmian, które zostały przeprowadzone w roku 1783, był brak urzędników. Dlatego też cała administracja została mocno uproszczona – przekształcono ją z dwustopniowej na jednostopniową. W wyniku tej reorganizacji powstało 18 cyrkułów. Obejmowały one nieco większy obszar, aniżeli miało to miejsce w całej monarchii habsburskiej.
      Najwyższą władzę w każdym cyrkule sprawował starosta. Natomiast na czele prowincji stał mianowany przez cesarza gubernator. Posiadał on szerokie kompetencje polityczne i administracyjne.
       Jednak już w roku 1850 miała miejsce kolejna reforma administracyjna, którą władze austriackie przeprowadziły w Galicji. Powrócono wówczas do podziału dwustopniowego. Cała Galicja podzielona została na 19 cyrkułów a te z kolei na 110 powiatów w Galicji Wschodniej i 68 w Zachodniej.
       Na tym nie zakończyła się reforma administracji. W latach 1850-1860 powstały dwa okręgi administracyjne: pierwszy z siedzibą we Lwowie, posiadał 7 cyrkułów, drugi ze stolicą w Krakowie, na czele którego stał “rząd krajowy”.
       Ostatecznie w latach sześćdziesiątych w całej monarchii miała miejsce reforma administracji. Dotarła ona również do Galicji. W rezultacie powstało tutaj 79 powiatów na czele ze starostami.
       Natomiast administracja sądowa ostatecznie wykształciła się w okresie, gdy istniał podział na Galicję Wschodnią i Zachodnią. Istniały dwa trybunały apelacyjne. Pierwszy z siedzibą we Lwowie, a drugi w Krakowie. Podział na dwie Galicje biegł wzdłuż rzeki Wisłok i Sanu. Galicja Zachodnia była podzielona na 29 powiatów, a Wschodnia na 50.
       Tereny ziemi sanockiej znalazły się pod zaborem austriackim już po pierwszym zaborze. Wojska austriackie wkroczyły na ten obszar przez Przełęcz Dukielską już 14 maja 1772 roku. Była to przednia straż preszowskiej komendy gen. Esterhazego.
       W granicach Galicji znalazło się ponad 300 miejscowości, które posiadały prawa miejskie. Na terenie ziemi sanockiej znajdowały się wówczas tylko małe osady.
       Władze austriackie w roku 1784 rozpoczęły wielką akcję klasyfikacji galicyjskich miejscowości. Zastosowany wówczas podział miał wyłącznie znaczenie statystyczne i nie niósł ze sobą żadnych reperkusji politycznych.
     Natomiast zdecydowanie ważniejszy był fakt podziału miejscowości na trzy klasy. Do pierwszej został zaliczony tylko Lwów, do drugiej miasta królewskie, a do ostatniej miasta municypalne


następna strona >>>